गटारी अमावस्या म्हणजे काय? महत्त्व, कधी व किती तारखेला असते? महाराष्ट्रातील माहिती

गटारी अमावस्या म्हणजे काय?

महाराष्ट्रात आषाढ अमावस्येला अनेक ठिकाणी गटारी अमावस्या म्हणून ओळखले जाते. धार्मिक परंपरेमध्ये या दिवसाला आषाढ अमावस्या किंवा दीप अमावस्या असेही म्हटले जाते. या दिवशी घरातील दिवे, समई, निरंजन स्वच्छ करून त्यांची पूजा करण्याची परंपरा आहे.

गटारी अमावस्या हा शब्द प्रामुख्याने महाराष्ट्रातील लोकपरंपरेत रूढ झालेला आहे. वेद, उपनिषदे किंवा प्रमुख पुराणांमध्ये “गटारी अमावस्या” हे स्वतंत्र धार्मिक नाव आढळत नाही. धार्मिकदृष्ट्या या तिथीचे महत्त्व दीपपूजन, अमावस्या आचार आणि पुढे सुरू होणाऱ्या श्रावण महिन्याच्या पार्श्वभूमीवर समजले जाते.

महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांमध्ये श्रावण सुरू होण्यापूर्वीचा शेवटचा मांसाहारी दिवस म्हणून गटारी अमावस्येकडे पाहिले जाते. त्यामुळे या दिवशी मटण, चिकन किंवा इतर मांसाहारी पदार्थ करण्याची लोकपरंपरा अनेक ठिकाणी दिसून येते.

गटारी अमावस्या 2026 कधी आहे?

गटारी अमावस्या 2026 बुधवार, 12 ऑगस्ट 2026 रोजी आहे.

पुणे आणि महाराष्ट्रासाठी उपलब्ध पंचांग माहितीनुसार 12 ऑगस्ट 2026 रोजी अमावस्या तिथी आहे.

म्हणून गटारी अमावस्या 2026 date, gatari amavasya date 2026, gatari date 2026 आणि महाराष्ट्रातील गटारीची तारीख शोधणाऱ्यांसाठी मुख्य तारीख 12 ऑगस्ट 2026 आहे.

याच दिवशी 2026 मधील एक सूर्यग्रहणही होणार आहे. मात्र हे सूर्यग्रहण भारतात, तसेच पुण्यात दिसणार नाही.

गटारी अमावस्या 2026 महाराष्ट्रात कधी आहे?

गटारी अमावस्या 2026 महाराष्ट्रात 12 ऑगस्ट 2026, बुधवार रोजी आहे.

महाराष्ट्रात या दिवसाला काही ठिकाणी दीप अमावस्या, दिव्याची अमावस्या किंवा गटारी अमावस्या अशी वेगवेगळी नावे वापरली जातात.

अनेक कुटुंबांमध्ये या दिवशी घरातील दिव्यांची पूजा केली जाते, तर काही कुटुंबांमध्ये श्रावण सुरू होण्यापूर्वीचा शेवटचा मांसाहारी दिवस म्हणून पारंपरिक पद्धतीने गटारी साजरी केली जाते.

गटारी अमावस्या चे महत्व काय आहे?

गटारी अमावस्येचे महत्त्व समजून घेताना धार्मिक परंपरा आणि महाराष्ट्रातील लोकपरंपरा या दोन्ही गोष्टी वेगळ्या समजून घेणे आवश्यक आहे.

धार्मिकदृष्ट्या आषाढ अमावस्येला दीपपूजनाला महत्त्व आहे. घरातील दिवे स्वच्छ करून त्यांची पूजा करण्याची प्रथा आहे. दिवा हा प्रकाश, ज्ञान आणि सकारात्मकतेचे प्रतीक मानला जातो.

घरातील अज्ञानाचा अंधार दूर व्हावा, ज्ञानाचा प्रकाश वाढावा आणि घरात सुख, समृद्धी व सकारात्मकता नांदावी, या भावनेने दीपपूजन केले जाते.

दुसरीकडे महाराष्ट्रातील लोकजीवनात या अमावस्येला गटारी म्हणून ओळखण्याची परंपरा विकसित झाली. श्रावण महिन्यात अनेक कुटुंबे मांसाहार, मद्यपान किंवा काही तामसिक पदार्थ टाळतात. त्यामुळे श्रावण सुरू होण्यापूर्वीचा दिवस म्हणून गटारी अमावस्येला मांसाहार करण्याची परंपरा काही भागात रूढ झाली.

गटारी अमावस्या आणि दीप अमावस्या एकच आहे का?

महाराष्ट्रातील प्रचलित वापरात अनेकदा गटारी अमावस्या आणि दीप अमावस्या हे एकाच अमावस्या तिथीसाठी वापरले जातात.

मात्र दोन्ही नावांच्या मागची भावना वेगळी आहे.

दीप अमावस्या म्हणजे दिव्यांची पूजा करण्याशी संबंधित धार्मिक परंपरा.

तर गटारी अमावस्या हे महाराष्ट्रातील लोकजीवनात प्रचलित झालेले नाव असून त्याचा संबंध श्रावण सुरू होण्यापूर्वीच्या मांसाहारी परंपरेशी जोडला जातो.

त्यामुळे एका दिवसाला दोन वेगवेगळ्या परंपरांमधून दोन नावे मिळाल्याचे दिसते.

गटारी शब्दाचा अर्थ काय आहे?

गटारी शब्दाच्या उगमाबाबत महाराष्ट्रात एक प्रचलित व्युत्पत्ती सांगितली जाते. त्यानुसार ‘गटारी’ हा ‘गतहारी’ या शब्दाचा बोलीभाषेतील अपभ्रंश मानला जातो.

‘गत’ म्हणजे मागे सोडणे किंवा दूर करणे, तर ‘हारी’ म्हणजे एखाद्या गोष्टीच्या आहारी जाणे, अशी या शब्दाची एक लोकमान्य व्याख्या केली जाते.

चातुर्मासाच्या काळात आहारातील काही पदार्थ टाळण्याच्या परंपरेशी ‘गतहारी’ या संकल्पनेचा संबंध जोडला जातो. कालांतराने बोलीभाषेत या शब्दाचे रूपांतर होत ‘गटारी’ असे नाव प्रचलित झाले, अशी लोकमान्यता आहे.

मात्र या शब्दाच्या व्युत्पत्तीबाबत सर्वमान्य शास्त्रीय किंवा धार्मिक प्रमाण उपलब्ध आहे असे ठामपणे म्हणता येत नाही. त्यामुळे ही माहिती लोकप्रचलित व्याख्या म्हणून पाहणे योग्य आहे.

गटारी अमावस्येला मटण का खातात?

हा प्रश्न महाराष्ट्रात सर्वाधिक विचारला जातो.

श्रावण महिना अनेक हिंदू कुटुंबांमध्ये उपवास, पूजा, शिवभक्ती, नामस्मरण आणि सात्त्विक आहारासाठी महत्त्वाचा मानला जातो. त्यामुळे अनेक कुटुंबे श्रावण महिन्यात मांसाहार टाळतात.

याच पार्श्वभूमीवर श्रावण सुरू होण्याच्या आधीच्या दिवशी म्हणजे गटारी अमावस्येला “आज शेवटचा मांसाहार आणि उद्यापासून सात्त्विक आहार” अशी लोकपरंपरा काही भागांत निर्माण झाली.

यामुळे गटारी अमावस्या म्हटले की मटण, चिकन किंवा इतर मांसाहारी पदार्थ करण्याची प्रथा महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांमध्ये दिसून येते.

मात्र गटारी अमावस्येला मांसाहार करणे हा धर्मशास्त्रातील अनिवार्य नियम नाही. ही मुख्यतः लोकपरंपरा आहे.

गटारी अमावस्येला मांसाहार करणे आवश्यक आहे का?

नाही.

गटारी अमावस्येला मांसाहार करणे आवश्यक आहे, असा कोणताही सार्वत्रिक धार्मिक नियम मानता येत नाही.

काही कुटुंबे परंपरेनुसार मांसाहार करतात, तर काही कुटुंबे अमावस्या आणि दीपपूजनाचे धार्मिक महत्त्व लक्षात घेऊन पूर्णपणे सात्त्विक आहार घेतात.

म्हणून मांसाहार करणे किंवा न करणे हा श्रद्धा, कुटुंबाची परंपरा आणि वैयक्तिक आचाराचा विषय आहे.

कोणी मांसाहार केला म्हणून तो धार्मिकदृष्ट्या चुकीचा आहे किंवा कोणी मांसाहार टाळला म्हणून त्याने गटारीची परंपरा मोडली, असा निष्कर्ष काढणे योग्य नाही.

गटारी अमावस्येला मटण खावे का?

हा प्रश्न विशेषतः गटारी अमावस्या 2026 संदर्भात अधिक चर्चेत आहे.

धार्मिक आचरणाला प्राधान्य देणाऱ्या व्यक्तींना अमावस्येच्या दिवशी सात्त्विक आहार, देवपूजा, नामस्मरण, संयम आणि दानधर्म यांना महत्त्व देता येते.

दुसरीकडे, ज्या कुटुंबामध्ये गटारी अमावस्येला मांसाहार करण्याची अनेक वर्षांची परंपरा आहे, ते आपल्या कुटुंबाच्या प्रथेनुसार मांसाहार करू शकतात.

महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे गटारी अमावस्येला मटण खाल्लेच पाहिजे किंवा खाल्ल्यास पाप लागते, असे दोन्ही टोकाचे दावे टाळावेत.

गटारी अमावस्या 2026 आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी आहे का?

होय. 12 ऑगस्ट 2026 रोजी अमावस्या आणि सूर्यग्रहणाची खगोलीय घटना एकाच दिवशी येत आहे.

यामुळे यंदा गटारी अमावस्या आणि सूर्यग्रहण याबाबत सोशल मीडियावर मोठ्या प्रमाणात चर्चा होत आहे.

मात्र एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे 12 ऑगस्ट 2026 चे सूर्यग्रहण पुण्यात दिसणार नाही, तसेच भारतातून हे ग्रहण दिसणार नसल्याची माहिती उपलब्ध आहे.

हे ग्रहण जगातील काही भागांमध्ये दिसणार आहे. उदाहरणार्थ, ग्रीनलँड, आइसलँड आणि युरोपातील काही भागांमध्ये ग्रहणाचे विविध टप्पे दिसतील.

सूर्यग्रहणामुळे गटारी अमावस्येला मांसाहार टाळावा का?

हा प्रश्न धार्मिक परंपरेच्या दृष्टीने थोडा वेगळा आहे.

सूर्यग्रहणाबाबत हिंदू परंपरेमध्ये जप, नामस्मरण, देवचिंतन, स्नान आणि दानधर्म यांसारख्या आचारांना महत्त्व दिले जाते. काही परंपरांमध्ये ग्रहणकाळात भोजन न करण्याची पद्धतही आहे.

मात्र ग्रहण आपल्या प्रदेशातून दिसते की नाही, याला पारंपरिक धार्मिक आचारात महत्त्व दिले जाते.

12 ऑगस्ट 2026 चे सूर्यग्रहण पुण्यात दिसणार नाही. त्यामुळे केवळ या सूर्यग्रहणाच्या नावावरून महाराष्ट्रातील प्रत्येक व्यक्तीने मांसाहार करणे निषिद्ध आहे, असा ठाम निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही.

त्याच वेळी, अमावस्येला सात्त्विक आहार घेण्याची किंवा मांसाहार टाळण्याची ज्यांच्या घरात परंपरा आहे, त्यांनी ती श्रद्धेने पाळू शकतात.

गटारी अमावस्येला काय करावे?

गटारी अमावस्या साजरी करताना आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार खालील गोष्टी करता येतात:

• घरातील दिवे आणि समई स्वच्छ करावेत.
• संध्याकाळी दिव्यांचे पूजन करावे.
• घरात सकारात्मक वातावरण ठेवावे.
• देवपूजा आणि नामस्मरण करावे.
• आपल्या श्रद्धेनुसार दानधर्म करावा.
• अमावस्येच्या परंपरेनुसार पितृस्मरण करता येते.
• श्रावण सुरू होण्यापूर्वी आपल्या आहाराबाबत योग्य संकल्प करता येतो.
• मांसाहार करायचा किंवा टाळायचा असल्यास आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेचा आणि श्रद्धेचा विचार करावा.

गटारी अमावस्येला काय टाळावे?

या दिवशी काय टाळावे, हे प्रत्येक कुटुंबाच्या धार्मिक आचारानुसार बदलू शकते.

धार्मिक आचरणाला महत्त्व देणाऱ्यांनी अशा दिवशी अनावश्यक वाद, अंधश्रद्धा, भीती पसरवणारे संदेश आणि अप्रमाणित सोशल मीडिया पोस्ट टाळाव्यात.

विशेषतः “गटारीला मटण खाल्ले नाही तर दोष लागतो” किंवा “मटण खाल्ले तर पाप लागते” असे ठाम दावे कोणत्याही संदर्भाशिवाय स्वीकारू नयेत.

श्रद्धा असावी; पण त्यासोबत विवेकही असावा.

गटारी अमावस्या 2026 ला मटण खावे की नाही?

थोडक्यात उत्तर: हा निर्णय आपल्या कुटुंबाची परंपरा आणि श्रद्धा यावर अवलंबून आहे.

जर तुमच्या कुटुंबात अनेक वर्षांपासून गटारी अमावस्येला मांसाहार करण्याची परंपरा असेल, तर ती परंपरा पाळण्याचा निर्णय तुम्ही घेऊ शकता.

जर तुम्ही अमावस्या आणि दीपपूजनाला धार्मिकदृष्ट्या अधिक महत्त्व देत असाल, तर या दिवशी सात्त्विक आहार घेऊन देवपूजा आणि नामस्मरण करणे हा देखील योग्य पर्याय आहे.

12 ऑगस्ट 2026 चे सूर्यग्रहण भारतात दिसणार नसल्यामुळे केवळ सूर्यग्रहणाच्या कारणावरून भीती निर्माण करण्याचे कारण नाही.

म्हणूनच कोणाच्याही श्रद्धेला चुकीचे न ठरवता, आपल्या कुटुंबाच्या परंपरेनुसार आणि विवेकाने निर्णय घेणे अधिक योग्य ठरेल.

गटारी अमावस्या आणि श्रावण महिन्याचा संबंध

महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांमध्ये गटारी अमावस्येनंतर श्रावण महिन्यात सात्त्विक आहार, उपवास आणि धार्मिक आचरणाला सुरुवात केली जाते.

यामुळे गटारी अमावस्या ही एका अर्थाने मांसाहारातून सात्त्विक आहाराकडे वळण्याच्या लोकपरंपरेशी जोडलेली अमावस्या म्हणूनही पाहिली जाते.

मात्र प्रत्येक कुटुंबाची परंपरा वेगळी असू शकते. त्यामुळे सर्वांनी एकच पद्धत स्वीकारली पाहिजे, असे नाही.

गटारी अमावस्या 2026 बद्दल वारंवार विचारले जाणारे प्रश्न

गटारी अमावस्या 2026 कधी आहे?

गटारी अमावस्या 12 ऑगस्ट 2026, बुधवार रोजी आहे. पुणे आणि महाराष्ट्रासाठी उपलब्ध पंचांग माहितीनुसार या दिवशी अमावस्या आहे.

गटारी अमावस्या 2026 महाराष्ट्रात किती तारखेला आहे?

महाराष्ट्रात 12 ऑगस्ट 2026 रोजी गटारी अमावस्या पाळली जाते.

गटारी अमावस्या म्हणजे काय?

आषाढ अमावस्येला महाराष्ट्रात प्रचलित असलेले लोकनाव म्हणजे गटारी अमावस्या. याच दिवशी दीप अमावस्येची परंपरा असून अनेक घरांमध्ये दिव्यांची पूजा केली जाते.

गटारी अमावस्येला मटण का खातात?

श्रावण सुरू होण्यापूर्वीचा शेवटचा मांसाहारी दिवस म्हणून महाराष्ट्रातील अनेक कुटुंबांमध्ये या दिवशी मांसाहार करण्याची लोकपरंपरा आहे.

गटारी अमावस्येला मटण खाणे धार्मिकदृष्ट्या आवश्यक आहे का?

नाही. मटण खाणे हा गटारी अमावस्येचा अनिवार्य धार्मिक नियम नाही. ही प्रामुख्याने लोकपरंपरा आहे.

गटारी अमावस्या आणि दीप अमावस्या एकच आहे का?

महाराष्ट्रातील प्रचलित वापरात दोन्ही नावे त्याच अमावस्या तिथीसाठी वापरली जातात. दीप अमावस्या हे दिव्यांच्या पूजेशी संबंधित नाव आहे, तर गटारी हे लोकपरंपरेत प्रचलित झालेले नाव आहे.

2026 मध्ये गटारी अमावस्या आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी आहे का?

होय. 12 ऑगस्ट 2026 रोजी अमावस्या आणि सूर्यग्रहणाची घटना एकाच दिवशी आहे. मात्र हे सूर्यग्रहण पुण्यात आणि भारतातून दिसणार नाही.

भारतात सूर्यग्रहण दिसत नसेल तर काय करावे?

ग्रहण भारतातून दिसत नसल्यामुळे केवळ त्याच्या आधारावर भीती निर्माण करण्याची गरज नाही. धार्मिक आचाराबाबत आपल्या कुटुंबाची परंपरा आणि स्थानिक पंचांग/धार्मिक मार्गदर्शन यांचा विचार करावा.

शेवटी काय लक्षात ठेवावे?

गटारी अमावस्या ही महाराष्ट्रातील एक लोकप्रिय लोकपरंपरा आहे, तर दीप अमावस्या ही दिव्यांच्या पूजेशी संबंधित धार्मिक परंपरा आहे.

गटारी अमावस्येला मांसाहार करण्याची प्रथा अनेक कुटुंबांमध्ये आहे; परंतु मांसाहार करणे हा धार्मिकदृष्ट्या अनिवार्य नियम नाही.

यंदा 12 ऑगस्ट 2026 रोजी गटारी अमावस्या आणि सूर्यग्रहण एकाच दिवशी येत असल्यामुळे या विषयावर अनेक प्रश्न निर्माण झाले आहेत. मात्र 2026 चे सूर्यग्रहण भारतातून दिसणार नाही.

म्हणून सोशल मीडियावरील कोणतेही संदेश डोळे झाकून खरे मानण्यापेक्षा माहिती समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

श्रद्धा ठेवा, परंपरा जपा आणि त्यासोबत विवेकही ठेवा. गटारी अमावस्या साजरी करताना आपल्या कुटुंबाच्या श्रद्धा आणि परंपरेचा आदर करणे हाच सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा आहे.

आजच्या काळात मोबाईलचा वापर केवळ मनोरंजनासाठी न करता त्यातून उत्पन्नाचे साधनही तयार करता येऊ शकते. तुम्हाला घरबसल्या मोबाईलच्या मदतीने कमाई करण्याचे मार्ग जाणून घ्यायचे असतील, तर घरबसल्या पैसे कसे कमवावे? मोबाईल वापरून कमाईचे १०+ सोपे मार्ग हा आमचा सविस्तर लेख वाचा.